Primitiv verilənlər tipləri və dəyişənlər

// 1.1

Dəyişən üstündə adı yazılmış qutudur

Dəyişəni elan edəndə (declare) Java yaddaşda bir tipdən olan bir dəyər üçün yer ayırır və ona ad verir. Sətrin istənilən hissəsinə klikləyin.

int age = 25;

int age;          // elan: dəyəri yoxdur
age = 25;         // dəyər mənimsət
int year = 2026;  // ikisi bir sətirdə

// 1.2

Elan et, mənimsət, dəyiş

Dəyişən eyni anda yalnız bir dəyər saxlayır. Yeni dəyər mənimsədəndə köhnəsi silinir. Kodu sazlayıcıdakı (debugger) kimi addım-addım icra edin və yaddaşı izləyin.

(nəticə burada görünəcək)

// 1.3

Dəyişənlərə ad vermək

Bəzi adlar ümumiyyətlə kompilyasiya olunmur. Digərləri kompilyasiya olunur, amma bütün Java komandalarının əməl etdiyi razılaşmaları (conventions) pozur. Özünüzü yoxlayın, sonra qaydaları oxuyun.

// 2.1

Primitiv tiplər və istinad tipləri

Java-da hər tip bu iki növdən biridir. Fərq dəyişənin əslində nəyi saxlamasındadır.

1-ci dərsdəki stek və heap-i xatırlayırsınız? Primitiv dəyərlər birbaşa metodun stek çərçivəsində (stack frame) yerləşir. Obyektlər heap-də yaşayır, dəyişən isə onlara yalnız istinad saxlayır.

// 2.2

Səkkiz tiplə tanışlıq

Dördü tam ədədlər, ikisi kəsr ədədlər, biri simvollar, biri də true/false üçündür. Zolaqlar hər birinin nə qədər yaddaş tutduğunu göstərir. Bir tipə klikləyin.

// 2.3

Dəyərlərin yazılışı: literallar

Literal kodda birbaşa yazılmış dəyərdir. Onu necə yazmağınız tipini müəyyən edir.

// 2.4

Düzgün tipi seçin

Real verilənlər, real seçimlər. Hər dəyər üçün bir tip seçin.

// 3.1

7 / 2 niyə 3 olur

Nəticənin tipi ədədlərin tiplərindən asılıdır. Bunu məşq JShell-ində yoxlayın: hesablamanı yazıb Enter basın və ya təkliflərdən birinə klikləyin.

// 3.2

Daşma (overflow): ədəd dövrə vuranda

Hər tam ədəd tipinin sabit sayda biti var. Ən böyük dəyəri keçsəniz, ədəd ən kiçik dəyərə qayıdır: nə xəta, nə də xəbərdarlıq olur. Budur byte: 8 bit. Bitlərə klikləyin və ya +1 ilə sayın.

int max = Integer.MAX_VALUE;   // 2147483647
System.out.println(max + 1);   // -2147483648

// Səssiz daşma yox, xəta istəyirsiniz?
Math.addExact(max, 1);
// ArithmeticException: integer overflow

// 3.3

0.1 + 0.2 niyə 0.3 deyil

double sürüşən nöqtəli ədəddir (floating-point) və ədədləri ikilik say sistemində saxlayır. 0,1 kimi onluq kəsrlərin çoxunun dəqiq ikilik forması yoxdur, eynilə 1/3-ün dəqiq onluq forması olmadığı kimi (0,333…). Kiçik yuvarlaqlaşdırma xətaları yaranır və toplanır.

System.out.println(0.1 + 0.2);
System.out.println(1.1 * 3);
System.out.println(0.1 + 0.2 == 0.3);

$ java Main
0.30000000000000004
3.3000000000000003
false

long priceInQepik = 1249;   // 12.49 AZN

// 4.1

Genişləndirici və daraldıcı çevirmə

Kiçik tipdən böyük tipə Java avtomatik çevirir: bu, genişləndirici çevirmədir (widening). Böyükdən kiçiyə isə (int) kimi cast yazmalısınız: bu, daraldıcı çevirmədir (narrowing) və verilənlər itə bilər.

və char → int. Oxlar istiqamətində çevirmə avtomatikdir, hətta bir neçə addım olsa belə: byte → double da işləyir.

// 4.2

Tip çevirmə: nəticəni təxmin edin

Cast dəyərin qarşısında mötərizədə yazılan tipdir. Klikləməzdən əvvəl JShell-in nə çap edəcəyini təxmin edin.

Kəsmək yox, yuvarlaqlaşdırmaq istəyirsiniz? Math.round(3.99) nəticədə 4 verir.

// 5.1

final və var

Dəyişənin qarşısına yazılan iki açar söz: biri dəyəri kilidləyir, digəri tipi kompilyatorun özünə müəyyən etdirir.

$ javac Main.java
Main.java:9: error: cannot assign a value to final variable VAT_RATE
        VAT_RATE = 0.20;
        ^
1 error

// 5.2

Görünmə sahəsi (scope): dəyişən harada yaşayır

Dəyişən elan olunduğu sətirdən öz blokunu bağlayan } mötərizəsinə qədər mövcuddur. Bu blokdan kənarda Java onu tanımır. Görünmə sahəsini görmək üçün bir dəyişən seçin.

// 5.3

Qəsdən sındırın

Bu dərsdəki tip yoxlamaları kompilyasiya zamanı aparılır, ona görə javac onları proqram işə düşməzdən əvvəl tutur. Real xəta mesajını və onun necə düzəldildiyini görmək üçün bir səhv seçin.

// 6.1

Əsas nəticələr

1. Dəyişənin tipi, adı və dəyəri var. Dəyər dəyişə bilər, tip isə heç vaxt dəyişmir. final dəyəri də kilidləyir.

2. Java-da səkkiz primitiv tip var. Xüsusi səbəb yoxdursa, tam ədədlər üçün int, kəsr ədədlər üçün double istifadə edin.

3. Tam ədəd literalları int, kəsr literalları isə double tipindədir. long üçün L, float üçün f əlavə edin.

4. int / int kəsr hissəni atır, tam ədədlər isə daşanda səssizcə dövrə vurur.

5. double tipində kiçik yuvarlaqlaşdırma xətaları olur. Onu heç vaxt pul üçün istifadə etməyin.

6. Genişləndirici çevirmə avtomatikdir. Daraldıcı çevirmə cast tələb edir və verilənləri itirə bilər. Lokal dəyişən istifadədən əvvəl dəyər almalıdır və yalnız öz blokunda yaşayır.

// 6.2

Özünüzü yoxlayın

On sual. Seçim etdikdən dərhal sonra cavabı görürsünüz.

// 6.3

Ev tapşırığı

Bitirdikcə tapşırıqları işarələyin. İşarələriniz yalnız bu brauzerdə saxlanılır.

// 6.4

int a = 10, b = 3;
System.out.println(a % b);          // 1
System.out.println(a > b && b > 0); // true

int x = 5;
System.out.println(x++ + ++x);      // ?